Alibaba – Jack Ma denildiğinde akla dünyanın en büyük teknoloji ve e-ticaret şirketlerinden birinin kurucusu geliyor. Ancak Jack Ma’nın kariyer hikâyesi Alibaba’nın kuruluşundan çok daha önce başladı. İngilizce öğretmenliği yapan, üniversite sınavında zorlanan, iş başvurularından geri çevrilen ve teknolojiyle yetişkinlik döneminde tanışan Ma, 1999 yılında 18 kişilik bir ekiple Alibaba’yı kurdu.
Alibaba’nın resmi tarihçesine göre şirket, 1999 yılında Hangzhou’da Jack Ma’nın liderliğindeki 18 kişi tarafından kuruldu. İlk faaliyet alanı, Çinli küçük ihracatçıların ve işletmelerin küresel alıcılara ulaşmasını sağlayan çevrim içi bir toptan satış platformuydu.
Bugün Jack Ma’nın hikâyesi yalnızca teknoloji şirketlerinin nasıl büyüdüğünü anlatmıyor. Aynı zamanda başarısızlıkla baş etme, fırsatları fark etme, ekip oluşturma, uzun vadeli düşünme ve değişime uyum sağlama açısından da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.
Jack Ma Kimdir?
Jack Ma, 1964 yılında Çin’in Hangzhou kentinde doğdu. Kariyerinin ilk döneminde teknoloji şirketi yöneticisi değil, İngilizce öğretmeniydi.
Genç yaşlarda İngilizce öğrenmeye büyük ilgi gösterdi. Hangzhou’ya gelen yabancı turistlerle iletişim kurarak dil pratiği yaptı. Bu süreç, onun farklı kültürlerden insanlarla iletişim kurmasına ve dünyayı daha geniş bir perspektiften değerlendirmesine katkı sağladı.
Üniversiteye giriş süreci ise kolay olmadı. Çin’deki üniversite sınavında birden fazla kez başarısız oldu ve sonunda Hangzhou Teacher’s Institute’a kabul edildi. Mezun olduktan sonra öğretmenlik yaptı.
Jack Ma’nın bu dönemini önemli kılan nokta, teknoloji dünyasına doğrudan bilgisayar mühendisliği eğitimiyle girmemiş olmasıdır.
Onun ilk uzmanlık alanı teknoloji değil, iletişim ve İngilizceydi.
Bu nedenle Alibaba – Jack Ma hikâyesinin ilk önemli derslerinden biri şu olabilir:
Bir insanın ilk mesleği, gelecekte yapacağı işin sınırlarını belirlemek zorunda değildir.
Jack Ma’nın Kariyeri Nasıl Başladı?
Jack Ma’nın profesyonel kariyerinin ilk döneminde öğretmenlik önemli bir yer tuttu. Daha sonra internetle tanışması kariyerinin yönünü değiştirdi.
1990’lı yıllarda ABD’ye yaptığı bir ziyaret sırasında interneti kullanan Ma, Çin hakkında bilgi aradı. İnternette Çin’e ilişkin yeterli içeriğin bulunmadığını fark etmesi, teknolojiye olan ilgisini artırdı.
Bu deneyim onun için önemli bir dönüm noktası oldu.
İngilizce Öğretmenliğinden İnternet Dünyasına
Jack Ma internet teknolojisinin teknik tarafına sahip değildi. Ancak yeni teknolojinin işletmeler için yaratabileceği fırsatı görebiliyordu.
Bu ayrım Alibaba’nın kuruluşunu anlamak açısından önemli.
Bir teknolojiyi geliştiren kişi olmak ile o teknolojinin hangi problemi çözebileceğini fark etmek farklı beceriler gerektirir.
Jack Ma ikinci alanda güçlü bir vizyon geliştirdi.
Jack Ma Neden Sürekli Reddedildi?
Jack Ma’nın kariyer hikâyesinde reddedilmeler önemli bir yere sahip.
Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmalarda eğitim ve iş hayatında yaşadığı başarısızlıklardan sık sık bahsetti. Harvard’a yaptığı başvurulardan 10 kez ret aldığını ve KFC’nin Çin’deki ilk dönemlerinde yaptığı iş başvurusunun da kabul edilmediğini anlattı.
Reddedilmek Jack Ma’ya Ne Öğretti?
Jack Ma’nın başarısızlık anlayışında dikkat çeken nokta, hataları kariyerin sonu olarak görmemesi.
2018 yılında Davos’ta yaptığı konuşmada insanların başarı hikâyelerinden çok hatalardan öğrenmesi gerektiğini söyledi.
Bu düşünceyi kariyer hayatına uyarladığımızda önemli bir yaklaşım ortaya çıkıyor:
Başarısızlığı sonuç olarak değil, bilgi olarak değerlendirmek.
Bir iş başvurusunun reddedilmesi, müşterinin teklifi kabul etmemesi veya bir projenin beklenen sonucu vermemesi kariyerin tamamını belirlemek zorunda değildir.
Asıl soru şudur:
Bu sonuç bana ne öğretti?
Jack Ma İnterneti İlk Gördüğünde Ne Düşündü?
Jack Ma’nın internetle tanışması Alibaba’nın kuruluşuna giden yolda en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1990’lı yıllarda internet henüz Çin’de bugünkü kadar yaygın değildi. Ma, ABD’de internet kullandığında Çin hakkında arama yaptı ve karşılaştığı sonuçların yetersiz olduğunu gördü.
Bu durum ona Çinli işletmelerin internette daha görünür hale gelebileceğini düşündürdü.
China Pages Deneyimi
Alibaba’dan önce Jack Ma’nın internet girişimlerinden biri China Pages oldu.
Proje beklenen başarıya ulaşmadı. Ancak Ma’nın internet sektöründe deneyim kazanmasını sağladı.
Buradaki önemli nokta, başarısız olan ilk projenin sonraki şirket için deneyim oluşturmasıdır.
Bir girişimin başarısız olması, o girişimde edinilen bilginin de başarısız olduğu anlamına gelmez.
Alibaba Nasıl Kuruldu?
1999 yılında Jack Ma, Hangzhou’daki evinde 17 kişiyle bir araya geldi.
Toplam 18 kişilik ekip Alibaba’yı kurdu.
Alibaba’nın ilk internet sitesi Alibaba.com’du. Platformun temel amacı Çin’deki küçük işletmelerin ve ihracatçıların küresel alıcılara ulaşmasını kolaylaştırmaktı.
Alibaba’nın İlk İş Modeli Neydi?
Alibaba başlangıçta tüketicilerin alışveriş yaptığı klasik bir e-ticaret sitesi değildi.
Şirket öncelikle işletmeler arası ticarete odaklandı.
Çinli üreticilerin ve ihracatçıların dünyanın farklı bölgelerindeki alıcılarla bağlantı kurmasını sağlamak, şirketin ilk önemli faaliyet alanlarından biriydi.
Bu model daha sonra Alibaba’nın geniş bir teknoloji ve ticaret ekosistemine dönüşmesinin temelini oluşturdu.
Alibaba’nın Amacı Neydi?
Alibaba’nın kurumsal misyonu “her yerde iş yapmayı kolaylaştırmak” olarak açıklanıyor.
Şirket, kuruluşundan itibaren küçük işletmelerin teknoloji ve internet aracılığıyla daha geniş pazarlara ulaşabilmesini desteklemeyi hedefledi.
Bu amaç, Jack Ma’nın şirket anlayışını anlamak açısından önemli.
Alibaba’yı yalnızca bir alışveriş sitesi olarak değerlendirmek bu nedenle eksik kalır.
Küçük İşletmelere Odaklanmak
Jack Ma’nın iş modelinde küçük işletmeler uzun süre önemli bir yere sahip oldu.
Çünkü internet, fiziksel mağazası veya uluslararası satış ağı bulunmayan küçük işletmelerin daha geniş pazarlara ulaşmasına imkân sağlayabiliyordu.
Bu yaklaşım Alibaba’nın büyümesinde önemli bir rol oynadı.
Jack Ma Alibaba’yı Nasıl Büyüttü?
Alibaba’nın büyümesinde Jack Ma’nın teknik uzmanlığından çok vizyon oluşturma ve ekip kurma becerisi öne çıktı.
Ma, kendisini her şeyi bilen bir yönetici olarak konumlandırmak yerine farklı alanlarda uzman insanlarla çalışmayı tercih etti.
Jack Ma’ya Göre İyi Bir Lider Nasıl Olmalı?
2018 Dünya Ekonomik Forumu konuşmasında Jack Ma, liderin her şeyi bilmesinin gerekmediğini; kendisinden daha yetenekli insanları bulup birlikte çalışmasının önemli olduğunu ifade etti.
Bu yaklaşım, özellikle küçük işletmeler ve yeni girişimler açısından önemli bir ders taşıyor.
Bir şirketin kurucusu bütün görevleri kendi üzerinde toplamaya çalıştığında büyüme kapasitesi kendi zamanı ve enerjisiyle sınırlı kalabilir.
Doğru insanları doğru görevlere yerleştirmek ise daha sürdürülebilir bir yapı oluşturabilir.
Jack Ma’nın Alibaba Yönetim Anlayışı
Alibaba’nın kurumsal değerleri arasında müşteri odaklılık, güven, ekip çalışması ve değişime uyum gibi kavramlar bulunuyor.
Şirketin değerleri arasında dikkat çeken ifadelerden biri “Değişim tek sabittir” anlayışı.
Bu yaklaşım teknoloji sektörünün doğasıyla da doğrudan bağlantılı.
Çünkü teknoloji şirketlerinde müşteri davranışları, rakipler, kullanılan araçlar ve pazar koşulları sürekli değişebiliyor.
Değişime Uyum Sağlamak Neden Önemli?
Bir şirketin geçmişte başarılı olması, gelecekte aynı yöntemlerle başarılı olacağını garanti etmiyor.
Alibaba’nın yıllar içerisinde farklı teknoloji ve ticaret alanlarına genişlemesi, bu değişim anlayışının somut örneklerinden biri.
Buradan kariyer açısından çıkarılabilecek ders ise şu:
Bir beceriye sahip olmak kadar yeni beceriler öğrenmeye devam etmek de önemlidir.
Jack Ma’nın 102 Yıllık Şirket Hedefi
Alibaba’nın kurumsal vizyonunda 102 yıl yaşayacak bir şirket olma hedefi bulunuyor.
Bu hedef, kısa vadeli sonuçlardan daha uzun bir perspektife işaret ediyor.
102 Yıllık Düşünce Kariyere Nasıl Uyarlanabilir?
Bu yaklaşımı kişisel kariyere uyarlamak mümkün.
Bir freelancer yalnızca bugün aldığı işi düşünmek yerine gelecekte nasıl bir uzmanlık oluşturacağını planlayabilir.
Bir içerik üreticisi yalnızca bugünkü görüntülenme sayısına odaklanmak yerine kalıcı bir içerik arşivi oluşturabilir.
Bir işletme sahibi yalnızca aylık satışa bakmak yerine müşteri ilişkileri, marka değeri ve iş süreçlerini geliştirebilir.
Buradaki temel fikir:
Bugünü yönetirken geleceği de inşa etmek.
Jack Ma Davos’ta Neler Söyledi?
Jack Ma, Dünya Ekonomik Forumu’nun Davos toplantılarında birçok kez konuştu.
Konuşmalarında başarısızlık, teknoloji, eğitim, küreselleşme, yapay zekâ, liderlik ve gelecek gibi farklı konulara değindi.
2015 Davos Konuşmaları
2015 yılında yaptığı açıklamalarda kariyerindeki reddedilmelerden, Alibaba’nın kuruluş sürecinden ve iş dünyasındaki deneyimlerinden bahsetti.
Başarısızlıkların kariyer üzerindeki etkisini anlatması, bu konuşmaların en dikkat çekici bölümlerinden biriydi.
2017 Davos Konuşması
2017 yılında küreselleşme, ticaret ve teknolojinin geleceği üzerine değerlendirmelerde bulundu.
İnternetin küçük işletmeler ve gençler için yeni fırsatlar oluşturabileceğine dikkat çekti.
2018 Davos Konuşması
2018 yılında yapay zekâ, eğitim, liderlik ve teknolojinin geleceği hakkında konuştu.
Teknolojinin insan hayatını değiştireceğini ancak insanların yeni döneme hazırlanması gerektiğini savundu.
Jack Ma Yapay Zekâ Hakkında Ne Düşünüyor?
Jack Ma, yapay zekâ konusunda teknolojinin hem fırsatlar hem de riskler oluşturabileceğini ifade etti.
Teknolojinin insanın yerini tamamen alması yerine insanların yapamadığı işleri desteklemesi gerektiğine yönelik görüşler dile getirdi.
Bu yaklaşım günümüzde yapay zekâ kullanan işletmeler için de önemli bir soru ortaya çıkarıyor:
Teknoloji insanın yerine mi kullanılmalı, yoksa insanın kapasitesini artırmak için mi?
Bu sorunun cevabı işletmeden işletmeye değişebilir.
Ancak Jack Ma’nın yaklaşımından alınabilecek ders, teknolojiyi yalnızca yeni olduğu için kullanmak yerine gerçek bir problemi çözmek için değerlendirmektir.
Jack Ma Kimlerle Çalıştı?
Alibaba’nın kuruluşu ve büyümesi tek kişilik bir başarı hikâyesi değildir.
Şirketin gelişiminde kurucu ekip, yöneticiler, yatırımcılar ve farklı dönemlerde görev alan teknoloji ekipleri önemli rol oynadı.
Joseph Tsai
Joseph Tsai, Alibaba’nın kuruluş döneminden itibaren Jack Ma ile birlikte çalışan en önemli isimlerden biridir.
Şirketin finansal ve kurumsal gelişiminde önemli görevler üstlendi.
Bu ortaklık, Jack Ma’nın ekip kurma ve farklı uzmanlıklardan yararlanma yaklaşımının önemli örneklerinden biridir.
Jack Ma’nın Kariyerinden Girişimciler Ne Öğrenebilir?
Jack Ma’nın hikâyesi incelendiğinde birkaç temel ders öne çıkıyor.
1. Reddedilmek Sonuç Değildir
Bir başvurunun veya projenin başarısız olması kariyerin tamamını tanımlamaz.
Önemli olan sonraki hamledir.
2. Uzman Olmadan da Fırsat Görebilirsiniz
Jack Ma bilgisayar mühendisi değildi.
Ancak internetin ticaret alanında yaratabileceği fırsatı görebildi.
3. Problemi Teknolojiden Önce Düşünün
Alibaba’nın temelinde internet teknolojisinden önce bir ihtiyaç vardı:
Küçük işletmelerin daha geniş pazarlara ulaşabilmesi.
Teknoloji bu problemin çözüm aracına dönüştü.
4. Doğru İnsanlarla Çalışın
Kurucunun her işi bilmesi gerekmiyor.
Farklı uzmanlıklara sahip insanların ortak bir hedef çevresinde çalışması şirketin kapasitesini artırabilir.
5. Hataları Deneyime Dönüştürün
Başarısız olan bir proje bile sonraki girişim için bilgi sağlayabilir.
Bu nedenle başarısızlık sonrası sorulması gereken en önemli sorulardan biri:
“Bir sonraki denemede neyi farklı yapacağım?”
6. Uzun Vadeli Düşünün
Jack Ma’nın 102 yıllık şirket hedefi, kısa vadeli sonuçların ötesinde düşünmenin önemini gösteriyor.
Kariyer açısından da bugünkü kazanç ile gelecekteki uzmanlık arasında denge kurulabilir.
Jack Ma’nın Hikâyesinden İçerik Üreticileri Ne Öğrenebilir?
Jack Ma’nın kariyerinden çıkarılabilecek dersler yalnızca şirket sahipleri için geçerli değil.
İçerik üreticileri de benzer bir yaklaşım kullanabilir.
Bir blog yazarı yalnızca arama motorlarında hangi kelimelerin popüler olduğunu düşünmek yerine okuyucunun hangi problemi çözmeye çalıştığını araştırabilir.
Bir freelancer yalnızca hizmet satmak yerine müşterinin yaşadığı sorunu anlamaya çalışabilir.
Bir kişisel marka sahibi başkalarının yaptığı içerikleri tekrar etmek yerine kendi deneyimlerinden özgün bir uzmanlık alanı oluşturabilir.
Buradaki temel yaklaşım:
Önce ihtiyacı anlamak, sonra çözüm üretmek.
Jack Ma’nın Röportajları Nereden İzlenebilir?
Jack Ma’nın kariyerini daha yakından anlamak isteyenler için Dünya Ekonomik Forumu konuşmaları önemli kaynaklar arasında bulunuyor.
2015 Davos Röportajı
Başarısızlıkları, Harvard başvuruları, iş hayatındaki reddedilmeleri ve Alibaba’nın kuruluş sürecini anlamak için önemli bir kaynak.
2017 Davos Konuşması
Küreselleşme, teknoloji, ticaret ve gelecek hakkında görüşlerini içeriyor.
2018 Davos Konuşması
Liderlik, yapay zekâ, eğitim, teknoloji ve gelecek üzerine düşüncelerini aktarıyor.
2019 Davos Konuşması
Alibaba’nın kuruluş dönemindeki korkularından, şüphelerinden ve şirketin büyüme sürecinden bahsediyor.
Jack Ma’nın Başarı Hikâyesinin Asıl Öğretisi Nedir?
Jack Ma’nın hikâyesini yalnızca “Alibaba’yı kurdu ve milyarder oldu” şeklinde okumak, kariyerinin önemli bölümünü gözden kaçırmak anlamına geliyor.
Hikâyenin başlangıcında bir teknoloji şirketi yöneticisi yok.
İngilizce öğretmeni var.
Dev bir şirket yok.
18 kişilik bir ekip var.
Milyarlarca dolarlık sermaye yok.
İnternetin küçük işletmeler için yaratabileceği fırsata dair bir fikir var.
Jack Ma’nın kariyerini ilginç hale getiren şey bu dönüşüm.
Reddedilen bir öğrenci, İngilizce öğretmeni ve teknoloji dünyasına dışarıdan giren bir insan, zaman içerisinde küresel ticaretin en önemli şirketlerinden birinin kurucusuna dönüştü.
Bu nedenle Jack Ma’nın hikâyesinden çıkarılabilecek en önemli ders “Jack Ma gibi ol” değil.
Daha uygulanabilir sorular var:
Bugün hangi problemi görüyorum?
Bu problemi kim yaşıyor?
Elimde hangi beceriler var?
Hangi beceriyi geliştirmem gerekiyor?
Kimlerle birlikte çalışırsam daha iyi sonuç alabilirim?
Bugünkü işim gelecekte nasıl bir kariyer oluşturuyor?
Alibaba – Jack Ma hikâyesinin deneyimsel tarafı tam olarak burada ortaya çıkıyor.
Çünkü bu hikâye yalnızca bir teknoloji şirketinin nasıl büyüdüğünü anlatmıyor.
Aynı zamanda bir insanın sahip olduğu mevcut koşullardan hareket ederek yeni beceriler kazanabileceğini, başarısızlıklardan bilgi çıkarabileceğini, farklı insanlarla ekip oluşturabileceğini ve uzun vadeli bir hedef doğrultusunda ilerleyebileceğini gösteriyor.
Jack Ma’nın kariyerine bu açıdan bakıldığında Alibaba’nın kuruluş hikâyesi bir milyarder biyografisinden daha fazlasına dönüşüyor.
Asıl mesele, fırsatı görmekten önce hangi problemi çözmek istediğinizi anlamak.
